Türk İstiklaline Giden En Zorlu Yol (26 Haziran – 3 Temmuz 1919)

1

BEĞENDİM

ABONE OL

News

Amasya Genelgesi’nin ilanından sonra Millî Mücadele’nin ortak bir hedef doğrultusunda örgütlenmesi, müdafaa-i hukuk teşkilatlarının tek bir amaç etrafında birleşmesi ve bağımsızlık hareketinin merkezi bir yapıya kavuşturulması için Mustafa Kemal Paşa’nın Erzurum Kongresi’ne katılımı hayatî bir önem taşıyordu.

Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti tarafından Doğu Anadolu’nun haklarını savunmak amacıyla bölgesel nitelikte toplanması planlanan Erzurum Kongresi, Paşa’nın katılımıyla yalnızca bir bölge toplantısı olmaktan çıkarak Millî Mücadele’nin kurumsal temelini atan, ilkelerini belirleyen tarihî bir dönüm noktasına dönüşecekti.

Ancak Amasya’dan Erzurum’a uzanan yolun kimi yerleri stabilize, kimi yerleri toprak, büyük bölümü dağlık, sarp geçitlerle dolu, dar patikalar ve taşlık arazilerle örülü son derece tehlikeli bir güzergâhtı. Eşkıya tehdidi, arazi şartları ve İstanbul Hükûmeti’nin yakalama emirleri yolculuğu çok riskli hâle getiriyordu.

Buna rağmen Mustafa Kemal Paşa, Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin güçlü teşkilatına ve Kâzım Karabekir Paşa’nın desteğine güvenerek 26 Haziran 1919 sabahı Amasya Saraydüzü Kışlası’ndan üç eski otomobille Erzurum’a doğru yola çıktı.

Heyette eski Bahriye Nâzırı Rauf Bey, Kurmay Binbaşı Hüsrev Bey, Kurmay Yüzbaşı Süreyya Bey, Doktor Binbaşı Refik Bey, eski Bitlis Valisi Mazhar Müfit Bey ile yaverler Cevat Abbas, Muzaffer ve Mustafa Necati Bey bulunuyordu. Paşa, Harput Valisi Ali Galip Bey’in engelleme girişimlerine karşı güzergâhı ve konaklama noktalarını gizlilik içinde belirlemişti.

Aynı gün Tokat’a ulaşan heyet, Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti üyesi Hamamcıoğlu Rıfat Bey’in evinde konakladı. Mustafa Kemal Paşa ise geceyi telgrafhanede geçirerek Sivas ve Erzurum’la haberleşmesini sürdürdü. 27 Haziran’da Sivas’a varan heyet, valinin kararsız tutumuna karşın asker, cemiyet üyeleri ve halk tarafından büyük bir coşkuyla karşılandı. Sivas’ta hakkındaki yakalama emirlerine rağmen herhangi bir girişimde bulunulmaması, Anadolu’da Millî Mücadele’ye verilen desteğin açık bir göstergesiydi.

Sivas Valilik binasında Vali Reşit Paşa ve cemiyet yöneticileriyle görüşen Mustafa Kemal Paşa, Erzurum dönüşünde Sivas Kongresi’nin toplanacağını bildirerek hazırlıkların başlatılmasını istedi. Geceyi Sivas Lisesi’nde (bugünkü Atatürk ve Kongre Müzesi) geçiren heyet, 28 Haziran’da Zara, Suşehri, Köse Dağı geçidi ve Refahiye üzerinden yoluna devam etti. Paşa, yol boyunca Kâzım Karabekir Paşa ile telgraf aracılığıyla sürekli haberleşerek güzergâhtaki gelişmeleri ve Erzurum’daki hazırlıkları değerlendirdi.

29 Haziran’da Harput Vilayeti’nin sancağı Erzincan’a ulaşan heyet, Kaymakam Eşref Bey tarafından karşılandı. Harput Valisi’nin yakalama emirlerini reddeden Eşref Bey, gerekli güvenlik tedbirlerini alarak heyetin askerî kışlada misafir edilmesini sağladı. Böylece Erzurum’a varılmadan önceki en kritik durak güvenli biçimde geçilmiş oldu.

Mustafa Kemal Paşa, 30 Haziran ve 1 Temmuz tarihlerini Erzincan’da geçirdi. Bu süre zarfında, Kaymakam Eşref Bey’i dürüst ve vatansever bir devlet adamı olarak yakından tanıdı. Aynı zamanda Kâzım Karabekir Paşa ve Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’nin ileri gelenleriyle sürekli temas halinde bulunarak kongre hazırlıklarını ve Erzurum yolunun güvenliğini koordine etti.

2 Temmuz’da Erzincan’dan ayrılan heyet, Tercan üzerinden Aşkale’ye ulaştı. Son hazırlıkların ardından 3 Temmuz’da Ilıca’da Kâzım Karabekir Paşa, askerî erkân ve cemiyet yöneticileri tarafından törenle karşılandı. Aynı gün akşam saatlerinde Erzurum’a varan heyet, zorlu yolculuğunu başarıyla tamamladı.

Mustafa Kemal Paşa’ya tahsis edilen konak (bugünkü Atatürk Evi Müzesi) kısa sürede bir çalışma merkezine dönüştü. Burada yürütülen hazırlıklar, Paşa’nın Kâzım Karabekir ve cemiyet ileri gelenleriyle görüşmeleri, Erzurum Kongresi’nde alınacak tarihî kararların temelini oluşturdu.

Amasya’da ilan edilen “Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır” ilkesi, Amasya’dan Erzurum’a uzanan yolculuk boyunca güç kazandı. Erzurum Kongresi’nde kabul edilen millet iradesine dayalı kurtuluş programı ise Türkiye Cumhuriyeti’ne uzanan bağımsızlık yolunun temelini attı.